Ο πρωταρχικός δεσμός

Η βασική ανάγκη του βρέφους από τις πρώτες στιγμές της ζωής του είναι να νιώσει ότι υπάρχει στο περιβάλλον ένα σταθερό πρόσωπο που θα ικανοποιεί τις βιολογικές και συναισθηματικές του ανάγκες. Το βρέφος δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση στη μητέρα με την οποία εξάλλου έχει δημιουργηθεί ένας μοναδικός δεσμός από τη σύλληψη μέχρι και τη γέννα. Από το προστατευμένο περιβάλλον της μήτρας το βρέφος θα βρεθεί σε ένα κόσμο άγνωστο, απαιτητικό με πολλά ερεθίσματα. Είναι ασφαλής αυτός ο κόσμος ή απειλείται η ύπαρξη του; Ακόμη, υπάρχει σταθερότητα στον κόσμο αυτό ή οι άνθρωποι θα εναλλάσσονται δίχως κανείς να εγγυάται την ασφάλεια και την κάλυψη των αναγκών του; Τέλος, αυτός ο κόσμος το καλωσορίζει ή βιώνει αμφιθυμικά συναισθήματα με τον ερχομό του;

Η ποιότητα της σχέσης που θα αναπτύξει το παιδί με τη μητέρα(ή το πρόσωπο που θα αναλάβει την ανατροφή του) θα καθορίσει τις απαντήσεις  που θα δώσει το παιδί σε αυτά τα βασικά 3 ερωτήματα και συνεπώς θα διαμορφώσει τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τον εαυτό του.

Ασφάλεια, Σταθερότητα , Ικανοποίηση Αναγκών, Αποδοχή  είναι οι αναγκαίες  συνθήκες για να μεγαλώσουμε ένα αυτόνομο παιδί με ολοκληρωμένη, υγιή προσωπικότητα.

 

Τα ελλείματα στον πρωταρχικό Δεσμό.

Τι συμβαίνει όμως όταν το περιβάλλον δεν καλύπτει τις ανάγκες του παιδιού; Πώς επιδρά η έλλειψη σταθερότητας στο περιβάλλον και η αμφιθυμική συμπεριφορά των σημαντικών ανθρώπων της ζωής του παιδιού στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του;

Το παιδί  θα αναγκαστεί να αναπτύξει μηχανισμούς με στόχο την επιβίωση του. Ο τρόπος- οι μηχανισμοί- που θα επιλέξει το παιδί για να διατηρήσει την αίσθηση εαυτού θα επηρεάσουν  και τον τρόπο που στην ενήλικη ζωή του θα σχετιστεί με τους ανθρώπους. Αν ένα παιδί βιώνει απόρριψη από το σημαντικό πρόσωπο της ζωής του είναι πολύ πιθανό να αποφεύγει τη δημιουργία ψυχικών δεσμών και ένα παιδί που βίωσε αστάθεια και ασυνέπεια ως προς την κάλυψη των αναγκών του μάλλον θα εκδηλώνει μια αμφιθυμική συμπεριφορά στις σχέσεις που θα δημιουργεί. Επιπλέον, το παιδί που η σχέση με τον Σημαντικό ‘Άλλο της ζωής του χαρακτηριζόταν από βία και φόβο πιθανά να εμφανίσει μια γενικότερη αποδιοργάνωση στην προσωπικότητα του.

 

Η αναζήτηση της χαμένης αγκαλιάς

Η ανάγκη όμως  για αγάπη  εξακολουθεί να υπάρχει . Και το άτομο θα ψάξει να βρει τρόπους που θα λειτουργήσουν ως υποκατάστατα της αγάπης, της προσοχής , του συναισθηματικού δεσμού και του γνήσιου ενδιαφέροντος που δεν ήταν αρκετά στην παιδική του ηλικία .Μια από τις επιλογές που μπορεί να κάνει είναι και η χρήση ουσιών. Οι ουσίες επιδρούν στις ίδιες περιοχές του εγκεφάλου που παράγουν τη ντοπαμίνη που ενεργοποιεί το άτομο , την οξυτοκίνη – γνωστή και ως ορμόνη της αγάπης – τη φαινυλαιθυλαμίνη  που δημιουργεί  αίσθημα ευφορίας .

Το άτομο που θα επιλέξει τις ουσίες γρήγορα θα αντιληφθεί ότι την πρώτη αίσθηση ικανοποίησης της ανάγκης για ευφορία και ανακούφισης του ψυχικού πόνου θα διαδεχθεί το αίσθημα κενού πιο έντονο και πιο οδυνηρό αυτή τη φορά. Τα πρώτα χρόνια της ζωής μας δημιουργούνται και τα μονοπάτια στα οποία θα βαδίσουμε ως ενήλικες . Η τελική επιλογή  όμως για τον τρόπο που θα ζήσουμε είναι δική μας.

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη

Παιδί, ηλεκτρονικά παιχνίδια και παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας (VR games): Πότε να ανησυχήσουμε?

Η νέα χρονιά βρήκε πολλά μικρά παιδιά αλλά και εφήβους με νέα ηλεκτρονικά παιχνίδια καθώς οι γονείς/συγγενείς /νονοί έσπευσαν να ικανοποιήσουν αυτή την επιθυμία των παιδιών. Η αλήθεια είναι πως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια διεκδικούν μεγάλο μερίδιο από το χρόνο των παιδιών, με τους γονείς να προβληματίζονται για αυτό το είδος διασκέδασης που πολλές φορές παίρνει τη μορφή εμμονικής ενασχόλησης.

Γιατί όμως τα παιδιά έλκονται από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια; Τα εξελιγμένα γραφικά σε συνδυασμό με την πλοκή προκαλούν αισθητηριακή διέγερση αλλά και συναισθηματική εκτόνωση . Αυτή η εναλλαγή διέγερσης/εκτόνωσης  παράλληλα με τη δυνατότητα να είναι το παιδί πρωταγωνιστής στην πλοκή προκαλεί την έντονη επιθυμία για πολύωρη ενασχόληση. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις τα παιχνίδια αυτά παίζονται στο διαδίκτυο, δίνοντας τη δυνατότητα στο παιδί να γίνει μέλος μιας παγκόσμιας κοινότητας και να συνομιλεί (chat) με άλλους παίκτες.

Η ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια έχει και θετικές και αρνητικές επιδράσεις στην ανάπτυξη του παιδιού. Ας δούμε τις πιο σημαντικές:

Θετικές επιδράσεις

• Βελτίωση της συγκέντρωσης, της μνήμης και της προσοχής
• Βελτίωση του οπτικοκινητικού συντονισμού
• Βελτίωση της παρατηρητικότητας
• Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εκπαιδευτικά εργαλεία

Αρνητικές επιδράσεις

• Ανοχή στη βία
• Απουσία και έλλειψη ενδιαφέροντος για κοινωνική συναναστροφή σε αληθινό περιβάλλον
• Συρρίκνωση της φαντασίας του παιδιού

Παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας

Ακολουθώντας τις τεχνολογικές εξελίξεις οι εταιρίες που ασχολούνται με την παραγωγή λογισμικών, δημιούργησαν παιχνίδια όπου ο παίκτης κινείται και αλληλεπιδρά σε ένα τρισδιάστατο περιβάλλον φτιαγμένο από υπολογιστή. Ο παίκτης έχει την ψευδαίσθηση ότι περιβάλλεται από και κινείται σε υπαρκτό περιβάλλον   Ειδικά αλληλεπιδραστικά γραφικά αλλά και ειδικές συσκευές  όπως γάντι( data glove) γυαλιά(vr glasses) ενισχύουν την εμπειρία. Αξίζει να σημειωθεί ότι για να μπορέσει ο παίκτης να “μπει ”στο εικονικό περιβάλλον του παιχνιδιού, πρέπει να αποσυρθεί από το φυσικό περιβάλλον απομονώνοντας τα φυσικά αισθητηριακά ερεθίσματα με τα τρισδιάστατα του παιχνιδιού. Σε πολλές περιπτώσεις και τα  παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας παίζονται διαδικτυακά , δίνοντας τη δυνατότητα στον παίκτη να συνομιλήσει με άλλους παίκτες που είναι συνδεδεμένοι εκείνη τη στιγμή.

Οι επιπτώσεις στα παιδιά

Η εικονική πραγματικότητα είναι ένα νέο επίτευγμα της τεχνολογίας επομένως οι έρευνες για τις πιθανές επιπτώσεις  στην ανάπτυξη του παιδιού είναι σε εξέλιξη . Ζητήματα που αφορούν την απομόνωση από το φυσικό περιβάλλον και την έλλειψη κοινωνικής αλληλεπίδρασης απασχολούν τους ψυχολόγους. Αλλά και θέματα υγείας , όπως βλάβες στην όραση των παιδιών από την πολύωρη χρήση  είναι στο επίκεντρο μελετών της ιατρικής κοινότητας .Πάντως, οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι τα παιχνίδια αυτά απευθύνονται σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες και θα πρέπει να επιτρέπουν τη χρήση με βάση τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε:

Οι γονείς πρέπει να προβληματιστούν έντονα όταν το παιδί:

• παραμελεί τα μαθήματα του για να αφιερώσει χρόνο στα ηλεκτρονικά παιχνίδια
• κοιμάται λιγότερο για να αφιερώσει χρόνο στα ηλεκτρονικά παιχνίδια
• απομονώνεται κοινωνικά δηλαδή προτιμά να μείνει στο σπίτι για να παίξει παρά να συναντηθεί με φίλους του εκτός σπιτιού
• παραμελεί τη σωματική υγιεινή του για να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στον υπολογιστή
• αντιδρά έντονα στις παρατηρήσεις μας και γενικά παρατηρούμε ότι γίνεται ιδιαίτερα ευέξαπτο όταν του ζητάμε να μειώσει τις ώρες που παίζει παιχνίδια στον υπολογιστή
• παραπονιέται συχνά για πονοκεφάλους
• απέχει από τα παιχνίδια εμφανίζει έντονη δυσφορία
• αλλά και όλη η οικογένεια γίνεται δυσλειτουργική

Τι μπορούμε να  κάνουμε

• Οι γονείς που θα εντοπίσουν σημάδια εξάρτησης θα πρέπει καταρχάς να προσπαθήσουν να καταλάβουν τι συμβαίνει με το παιδί : η απόσυρση που παρατηρούν στο παιδί είναι αποτέλεσμα της ενασχόλησης με τον υπολογιστή ή η ενασχόληση αυτή κρύβει θέματα που αντιμετωπίζει το παιδί και επειδή δεν μπορεί να τα διαχειριστεί επιλέγει να αποσυρθεί στην οθόνη του υπολογιστή; Ζητήματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση, οι σχολικές επιδόσεις αλλά και μια προβληματική σχέση των γονέων( καβγάδες) μπορούν να συνδέονται με  αλλαγές στη διάθεση του παιδιού( άγχος , κατάθλιψη).Τότε η επιλογή μιας εικονικής πραγματικότητας ενδεχομένως να μοιάζει μια “ συναισθηματική όαση” για το παιδί όπου νιώθει να βάλλεται δίχως να μπορεί να διαχειριστεί συμπεριφορές τρίτων και καταστάσεις της καθημερινότητας του.
• Είναι σημαντικό να διατηρούν ανοιχτό το κανάλι επικοινωνίας με το παιδί, μπορούν και πρέπει -στο πλαίσιο μιας αυθεντικής επικοινωνίας με το παιδί να το ρωτήσουν αν υπάρχει κάτι που το στενοχωρεί ή το στρεσάρει ( σχολείο, παρέες, δραστηριότητες)
• Σε μια προσπάθεια να έρθουν πιο κοντά στο παιδί μπορούν να ζητήσουν από το παιδί να τους μιλήσει για το παιχνίδι πχ. να περιγράψει τους ήρωες , την πλοκή, να μιλήσει
• Οι γονείς θα πρέπει να επενδύουν στον κοινό οικογενειακό χρόνο , να σχεδιάζουν μαζί με το παιδί εξόδους , δραστηριότητες, μικρές εξορμήσεις στη φύση ή απλά να δουν μια ταινία όλοι μαζί σπίτι ή να παίξουν ένα επιτραπέζιο οικογενειακώς. Το παιδί θα πρέπει να συμμετέχει ισότιμα στη διαμόρφωση του προγράμματος.
• Οι γονείς οφείλουν να είναι ενημερωμένοι για το περιεχόμενο των παιχνιδιών που προτιμά το παιδί τους και βέβαια να κάνουν την αγορά μαζί.
• Τα σαφή και σταθερά όρια βοηθούν το παιδι να γνωρίζει ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή και από ποιο σημείο και έπειτα η ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια βλάπτει την υγεία του.
• Αποφεύγουμε να έρθουμε σε ευθεία αντιπαράθεση με το παιδί ( ειδικά αν βρίσκεται στην εφηβεία). Αποφεύγουμε να πάρουμε απροειδοποίητα τον υπολογιστή ή να αφαιρέσουμε το παιχνίδι . Μια τέτοια κίνηση θα ενισχύσει την ενασχόληση του παιδιού και θα διαταράξει την οικογενειακή επικοινωνία.
• Ενισχύστε ομαδικές δραστηριότητες και προτρέψτε το παιδί να ασχοληθεί με τον αθλητισμό

 

Επενδύστε στη σχέση σας με το παιδί . Δείξτε του την αγάπη και το ενδιαφέρον σας με πράξεις. Αφιερώστε του χρόνο, προσπαθήστε να “  ακούσετε ” αυτό που σας λέει με τα λόγια , σιωπές και τις επιλογές του..

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη

 

Μουσικοθεραπεία και Αυτισμός

 

Τι είναι η μουσικοθεραπεία

 

Η μουσικοθεραπεία είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας όπου η μουσική αποτελεί το κύριο μέσο για την επίτευξη θεραπευτικών στόχων.

Η μουσική αποτέλεσε από τη δημιουργία του κόσμου μοναδικό μέσο έκφρασης και επικοινωνίας του ανθρώπου , ενώ  από την αρχαιότητα ακόμη ,   είχαν αναγνωριστεί οι θεραπευτικές της ιδιότητες .

Η μουσική  προσφέρει μια νέα δυνατότητα προσέγγισης του συναισθήματος , καθώς από τη φύση της μπορεί να οδηγήσει  σε ένα  πρώιμο- μη λεκτικό στάδιο επικοινωνίας , ενώ  η ανεξάντλητη και πολυδιάστατη γλώσσα της μπορεί να απεικονίσει και τις πιο λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις της ανθρώπινης ύπαρξης .

Έτσι ο άνθρωπος μπορεί να  ανακαλύψει   νέες πτυχές του εαυτού του και να επικοινωνήσει με ένα νέο, απελευθερωτικό  τρόπο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η μουσικοθεραπεία έχει στόχους θεραπευτικούς και όχι εκπαιδευτικούς ή ψυχαγωγικούς . Ο θεραπευτής  κατά τη διάρκεια της συνεδρίας δε διδάσκει στο άτομο  μουσική , ούτε το παρακινεί να παίξει με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο . Επίσης δεν υπάρχουν καλλιτεχνικά ή αισθητικά κριτήρια αξιολόγησης .

 

Μουσικοθεραπεία και αυτισμός

Η Μουσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο με αυτισμό να βελτιώσει τις επικοινωνιακές  , αντιληπτικές και γνωστικές του ικανότητες .

Η ουσία της θεραπείας βρίσκεται στην ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης .

Ο θεραπευτής  δημιουργεί ένα περιβάλλον , στο οποίο το άτομο θα νιώσει  ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Ένα περιβάλλον στο οποίο τιμάται η διαφορετικότητα ενώ μοναδική  αξία έχουν τα προσωπικά νοήματα .

Ο θεραπευτής ενθαρρύνει το άτομο  είτε με τα όργανα είτε με τη φωνή να εξερευνήσει τον κόσμο της μουσικής, με στόχο να δημιουργήσει το δικό του κανάλι επικοινωνίας  μέσα από τον κλινικό μουσικό αυτοσχεδιασμό . Βρίσκεται πάντα δίπλα του  για να το  στηρίξει και να ενισχύσει κάθε νέα του προσπάθεια για έκφραση και επικοινωνία   .

Η μουσική γίνεται ένα μέσο  με το οποίο το άτομο μπορεί

• να εκφράσει  τα συναισθήματα του
• να  επικοινωνήσει
• να αποκτήσει καλύτερη αίσθηση εαυτού
• να αναπτύξει  τη φαντασία και τη δημιουργικότητα του
• να βελτιώσει τις γνωστικές του ικανότητες

 

Συναισθήματα – Αίσθηση εαυτού

Η μουσική διευκολύνει τη διερεύνηση και  έκφραση συναισθημάτων .Για παράδειγμα , ο θυμός που συχνά δεν μπορεί να εκφραστεί και η συσσώρευση του δημιουργεί εμπόδιο  στην επικοινωνία  με συγγενείς ή συμμαθητές , μπορεί να βρει δημιουργική διέξοδο σε έναν μουσικό  αυτοσχεδιασμό  .

Παράλληλα καθώς η θεραπευτική σχέση εξελίσσεται , το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει και να εκφράζει τα συναισθήματα που βιώνει μέσα στην ίδια τη σχέση .

 

Επικοινωνία

Η μουσικοθεραπευτική διαδικασία  βοηθά το άτομο με αυτισμό να είναι πιο δεκτικό σε νέες εμπειρίες  , ενώ παράλληλα διευκολύνει  και τον πειραματισμό .Πιο συγκεκριμένα , γνωρίζουμε ότι τα άτομα με αυτισμό αγαπούν τη ρουτίνα στην καθημερινότητα τους .Τη ρουτίνα αυτή είναι πιθανό να αναζητήσουν  και στη μουσικοθεραπευτική διαδικασία .Καθώς η θεραπευτική σχέση αναπτύσσεται, ο θεραπευτής κάνει ¨νέες¨ μουσικές προτάσεις , προσκαλώντας έτσι το άτομο σε ένα  νέο , αδιάβατο για εκείνο μουσικό μονοπάτι .Το κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης που έχει αναπτυχθεί αλλά και η μουσική σαν ένα μη-απειλητικό εκφραστικό μέσο ,  οδηγούν το άτομο με αυτισμό να ανταποκριθεί στο νέο αυτό κάλεσμα , να πειραματιστεί και  να εγγράψει  με τον τρόπο αυτό νέες πολύτιμες εμπειρίες .

Η μουσικοθεραπευτική διαδικασία ,  έχοντας σαν κύριο μέσο αλληλεπίδρασης τον ήχο ,απαλλάσσει  το άτομο με αυτισμό από το άγχος που του δημιουργεί  πολλές φορές η δυσκολία να επικοινωνήσει λεκτικά .Είναι ελεύθερο  να εκφραστεί με τους ήχους και το ρυθμό , που αποτελούν άλλωστε βασικά στοιχεία της ανθρώπινης υπόστασης .

Η  μουσική κινείται παράλληλα με το χρόνο και η σύνδεση  αυτή φαίνεται να αυξάνει την προσοχή του ατόμου ενώ το βοηθά να είναι παρών στο εδώ και τώρα της διαδικασίας .

Το άτομο βρίσκει νόημα στη μουσικοθεραπευτική  διαδικασία  γιατί υπάρχει με τον τρόπο που μπορεί και θέλει .  Και ποιος από εμάς δεν επιθυμεί να ¨ τον ακούσουν¨ και να τον ¨ καταλάβουν¨ .Πόσοι από εμάς δεν έχουμε πει για ανθρώπους που προσπαθήσαμε να σχετιστούμε < δε μιλάμε την ίδια γλώσσα > και απογοητευμένοι αποσυρθήκαμε στον εαυτό μας .

 

Φαντασία και δημιουργικότητα

Η δημιουργία τραγουδιών , ο συνδυασμός της μουσικής με την κίνηση , τη ζωγραφική ή τις θεατρικές αναπαραστάσεις  βοηθούν το άτομο  είτε να εκφράσει την πλούσια φαντασία του με έναν τρόπο δημιουργικό , είτε να  διερευνήσει και να αναπτύξει τις εκφραστικές του δυνατότητες .

 

Γνωστικές ικανότητες

Οι κανόνες που διέπουν τη μουσική   οριοθετούν και παράλληλα  οργανώνουν  την έκφραση και τις αντιδράσεις του ατόμου  .Η οριοθέτηση έρχεται μέσα από τη δομή της μουσικής με έναν τρόπο που δε βιώνεται απειλητικά  .Παράλληλα, καθώς το άτομο εμπλέκεται στον μουσικό αυτοσχεδιασμό  αυξάνεται η συγκέντρωση του  ενώ  μπορούν να βελτιωθούν και τα επίπεδα της  μνήμης .Τέλος , η χρήση των οργάνων μπορεί να βελτιώσει  τον έλεγχο  και συντονισμό των κινήσεων.

 

Η γλώσσα της μουσικής, κατανοητή από όλους τους ανθρώπους, μπορεί να αγγίξει και να εκφράσει όλους τους ανθρώπους .Η μουσική  μπορεί να καθρεφτίσει τα συναισθήματα ,τις εμπειρίες , τις επιθυμίες μας διαφυλάσσοντας πάντα την αξία που εμπεριέχει η διαφορετικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη

Η νόσος Alzheimer  είναι μια νευροεκφυλιστική νόσος και μια από τις βασικές αιτίες εκδήλωσης της Άνοιας .  Τα άτομα που πάσχουν από τη νόσο  Alzheimer εμφανίζουν μια σειρά από  γνωστικά ελλείματα όπως βλάβη της μνήμης , έκπτωση στην κατανόηση του λόγου και δυσκολίες στην έκφραση , διαταραχές της κρίσης αλλά και απώλεια προσανατολισμού( DSM-IV- TR) . Παράλληλα παρατηρούμε ότι τα άτομα με νόσο Alzheimer  μπορεί να εμφανίσουν έντονες αλλαγές στη διάθεση , κατάθλιψη ενώ πολλές φορές οδηγούνται και στην κοινωνική απόσυρση. ( DSM-IV- TR)

 

Οι Θεραπείες μέσω Τέχνης δηλαδή η Μουσικοθεραπεία η Χοροθεραπεία και η  Εικαστική Θεραπεία ανήκουν στις μη-φαρμακολογικές παρεμβάσεις που επιλέγονται για τα άτομα με νόσο Alzheimer και στοχεύουν

• στην μείωση του στρες
• στην έκφραση
• στην επικοινωνία
• στον συντονισμό των κινήσεων και την ισορροπία
• στη βελτίωση της λεπτής κινητικότητας

 

Οι δραστηριότητες μέσω της Εικαστικής Θεραπείας προάγουν την αυτοέκφραση και ένα αίσθημα πληρότητας . Η Εικαστική θεραπεία έχει ως πυρήνα της τη μη λεκτική επικοινωνία , κάτι που διευκολύνει τα άτομα καθώς τα γνωστικά τους ελλείματα δεν αποτελούν εμπόδιο στην αλληλεπίδραση με το θεραπευτή και τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Αξίζει να σημειωθεί ότι και μόνο η δημιουργική διαδικασία προσφέρει συναισθηματική αποφόρτιση, χαρά και νοητική εγρήγορση .(Kahn-Denis, 1997).

 

Η Μουσικοθεραπεία ή η χρήση της Μουσικής ανήκουν επίσης στις μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις με τα αποτελέσματα των ερευνών να επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα της μουσικής στους ασθενείς με Άνοια. Η ομαδική Μουσικοθεραπεία ή οι ατομικές λίστες με αγαπημένα τραγούδια προωθούν την ανάκληση αναμνήσεων, ενώ παράλληλα δημιουργείται μια αίσθηση εαυτού και ελέγχου της ζωής . Επιπλέον, η μουσική μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση του πόνου, και να συνεισφέρει αποτελεσματικά στη βελτίωση της διάθεσης. (Dumain, 2016; Hulme et.al , 2010).

 

Τέλος, ο χορός και η χοροθεραπεία  δείχνουν να συμβάλουν αποτελεσματικά με μια σειρά από ψυχοκοινωνικά αποτελέσματα. Μνήμη, ισορροπία, έκφραση, ευχαρίστηση, αλληλεπίδραση είναι μερικά από τα σημαντικά οφέλη που μπορεί να αποκομίσουμε αν επιλέξουμε να ενσωματώσουμε την κίνηση και το χορό στην παρέμβαση που κάνουμε σε άτομα με Άνοια . ( Hung Ho et. al, 2015)

 

Οι θεραπείες μέσω Τέχνης ως μέσο παρέμβασης στην Άνοια μπορούν να βοηθήσουν σε πολλά επίπεδα . Μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργική διαδικασία τα άτομα βρίσκουν ενδιαφέρον , ανακαλούν αναμνήσεις , καθοδηγούν τη διαδικασία, επιλέγουν , εκφράζονται, διασκεδάζουν. Και αντικρίζοντας το  καλλιτεχνικό αποτέλεσμα μπορούν να νιώσουν περήφανοι…

 

 

Βιβλιογραφία

 

American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and statistical manual of   mental disorders.(DSM-IV-TR). (4th ed.). Washington, DC: Author

Dumain, T., (2016) .The Sound of Music: A playlist of familiar songs can help improve the well-being of people with Alzheimer's disease. Neurology Now

. 12(2) p 13

Hulme C., Wright J., Crocker T., Oluboyede, Y. and Hous, A., (2010). Non-pharmacological approaches for dementia that informal carers might try or access: a systematic review. Int J Geriatr Psychiatry 25: 756–763.

Kahn-Denis, K., (1997). Art Therapy with Geriatric Dementia Clients. Art Therapy: Journal of the American Art Therapy Association. 14(3) : 194-199

 

Tin Hung Ho, R.,  Kai Ki Cheung, J.,   Chi Chan, W.,   Kit Man Cheung, I.  and  Chiu Wah Lam, L., ( 2015). A 3-arm randomized controlled trial on the effects of dance movement intervention and exercises on elderly with early dementia. BMC Geriatrics, 15:127

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη

Οι οικογενειακές διακοπές  είναι προ των πυλών και τα παιδιά δεν μπορούν πια να κρύψουν την ανυπομονησία τους . Ονειρεύονται τη θάλασσα και τα παιχνίδια που θα κάνουν με το νερό , καταστρώνουν σχέδια για το πώς θα περνούν τη μέρα τους ,τι παιχνίδια θα παίζουν , πόσα παγωτά θα τρώνε μέσα στην ημέρα, τι ώρα θα κοιμούνται το βράδυ , πόσες βόλτες θα κάνουν με τη μαμά και το μπαμπά .. !

Τα παιδιά μας μιλούν συνέχεια και είναι σχεδόν μαγικός ο τρόπος που μας βάζουν στα όνειρα και τις επιθυμίες τους . Αν ακούσουμε προσεχτικά   θα δούμε ότι για το καλοκαίρι  εκφράζουν την ανάγκη για  συγκεκριμένα πράγματα : ελευθερία, παιχνίδι και συναισθηματική επαφή με τη μαμά και το μπαμπά   .

Και οι γονείς όμως περιμένουν  και έχουν ανάγκη τις καλοκαιρινές διακοπές .Ακόμη και αν οι απαιτήσεις κατά τη διάρκεια των διακοπών  παραμένουν αυξημένες- ειδικά όταν υπάρχουν βρέφη και νήπια στην οικογένεια- οι γονείς προσδοκούν ότι  η σωματική , διανοητική και ψυχική κόπωση  που έχει συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια της χρονιάς θα υποχωρήσει με την καλοκαιρινή ανάπαυλα . Επιπλέον, οι γονείς που δουλεύουν πολλές ώρες και κατά τη διάρκεια της χρονιάς δεν έχουν αρκετό χρόνο με τα παιδιά , επιθυμούν  να ζήσουν και να χαρούν τα παιδιά τους .

Πράγματι , κατά τη διάρκεια των διακοπών έχουμε τη δυνατότητα να διασκεδάσουμε και να ξεκουραστούμε ως οικογένεια  δημιουργώντας την ίδια στιγμή μοναδικές αναμνήσεις για τα παιδιά μας :

Απολαμβάνουμε μαζί τη  Θάλασσα!

Τα παιδιά λατρεύουν το νερό ! Η παραλία σε μια στιγμή μετατρέπεται σε ένα μοναδικό σκηνικό δράσης, πειραματισμού και ελεύθερης έκφρασης . Τα παιδιά μας θέλουν δίπλα τους να τα παρακολουθούμε να κατακτούν νέες δεξιότητες( βουτιές, κολύμπι χωρίς μπρατσάκια και τόσα άλλα που μπορεί να καταφέρουν)  να χαιρόμαστε και να γελάμε  μαζί τους. Και την επόμενη στιγμή θέλουν να μετατρέψουμε την ακροθαλασσιά σε παλάτι ή κάστρο ή πολιτεία ή … και να το χαλάσουμε και μετά πάλι από την αρχή γιατί σημασία έχει ότι είμαστε μαζί !! Αλλά τα παιδιά μας θέλουν δίπλα τους και τη στιγμή που παρατηρούν τη φύση και ενσωματώνουν πληροφορίες  από το περιβάλλον διευρύνοντάς και με αυτόν τον τρόπο τους ορίζοντες τους .

Διαβάζουμε μαζί!

Το μεσημέρι μετά από ένα πρωινό γεμάτο δράση στην παραλία είναι μια καλή ευκαιρία για να περάσουμε την ώρα μας σε πιο χαλαρούς ρυθμούς . Είναι μια καλή στιγμή για να διαβάσουμε μαζί βιβλία ή να ξεφυλλίσουμε περιοδικά . Επιλογές που έχουμε και αρέσουν στα παιδιά είναι να περιγράφουμε τις φωτογραφίες που βλέπουμε ή να χρησιμοποιούμε τις εικόνες των βιβλίων και των περιοδικών για να φτιάξουμε  τις δικές μας ιστορίες ! Μπορούμε ακόμη εμείς να διαβάζουμε ένα παραμύθι και το παιδί την ίδια στιγμή να ζωγραφίζει ! Διασκεδάζουμε και δημιουργούμε μαζί με το παιδί μας . Τα οφέλη από αυτές τις δραστηριότητες είναι και πάλι πολλαπλά : αναπτύσσεται η δημιουργικότητα των παιδιών , εμπλουτίζεται το λεξιλόγιο τους  και βελτιώνεται η ικανότητα τους στον προφορικό λόγο  ενώ παράλληλα ανασυνθέτουν γνώση που ήδη έχουν κατακτήσει από προηγούμενες εμπειρίες!  Αλλά ίσως το πιο ουσιαστικό είναι ότι πάντα θα θυμούνται  εκείνα τα μεσημέρια που ξαπλωμένοι στο κρεβάτι διαβάζαμε μαζί τα αγαπημένα τους βιβλία ..

Ας ονειροπολήσουμε !

Ξαπλωμένοι στην παραλία το βράδυ κοιτάζοντας τον έναστρο ουρανό  γινόμαστε αστροναύτες που κατακτούμε νέους πλανήτες ή κοσμοπειρατές σε  μακρινά νησιά ή … μοιραζόμαστε τις δικές μας αναμνήσεις από τα παιδικά μας καλοκαίρια και τα παιδιά μας παρακολουθούν να γινόμαστε και πάλι παιδιά με έναν διαφορετικό τρόπο αυτήν τη φορά !

Καρτ ποσταλ !

Αγοράστε με τα παιδιά κάρτες από τον προορισμό στον οποίο βρίσκεστε !  Αφήστε τα παιδιά να διαλέξουν σε ποια πρόσωπα θέλουν να στείλουν τις κάρτες (φίλους από το σχολείο  , νονά, συγγενείς ) βοηθήστε τα να ετοιμάσουν τις κάρτες και ταχυδρομήστε τις !! Τα παιδιά μαθαίνουν ότι η επικοινωνία που  είναι βασικός πυλώνας στις ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να έχει πολλές μορφές !!

Χρόνος για τη μαμά και το μπαμπά!

Αγαπημένοι γονείς.. εσείς που καθημερινά προσπαθείτε με χίλιους τρόπους για τα παιδιά σας ,  βιώνοντας μια εξαιρετικά απαιτητική πραγματικότητα , δώστε λίγο χρόνο και στη μεταξύ σας σχέση. Μία καλή επιλογή μπορεί να είναι ένα ξενοδοχείο φιλικό για παιδιά , όπου θα έχετε τη δυνατότητα να μείνετε λίγο οι δύο σας όσο τα παιδιά θα διασκεδάζουν με τις παιδαγωγούς του ξενοδοχείου . Αν πάλι και στις  διακοπές θα φροντίζετε αποκλειστικά εσείς τα παιδιά, τα βράδια που εκείνα αποκαμωμένα αλλά ευτυχισμένα θα κοιμούνται γλυκά, εσείς θα μπορείτε να  απολαύσετε λίγο δικό σας χρόνο!

 

Ο χρόνος που θα περάσουμε μαζί, τα αστεία που θα κάνουμε, τα παιχνίδια που θα παίξουμε , τα συναισθήματα που θα μοιραστούμε, αλλά και οι γεύσεις που θα δοκιμάσουμε , τα τοπία που θα πρωτοαντικρίσουμε, τα σχέδια μας για το μέλλον, όλα αυτά είναι η οικογένεια μας. Είναι οι κοινές μας αναμνήσεις, οι εσωτερικοί προορισμοί των παιδιών μας που πάντα θα μπορούν να επιστρέφουν για να ¨δροσιστούν¨ …

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη

 

 

Έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση της μουσικής  στη σχολική  εκπαιδευτική διαδικασία μπορεί να συμβάλλει αποτελεσματικά στο μαθησιακό προφίλ των μαθητών.

.Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης, η μουσική αποτελεί μια μορφή νοημοσύνης, αλλά ταυτόχρονα επηρεάζει και κάποιες άλλες μορφές .Πιο συγκεκριμένα , σύμφωνα με το Gardner οι κατηγορίες είναι :  γλωσσική νοημοσύνη (linguistic),λογική-μαθηματική  νοημοσύνη(logical-mathematical),χωρική νοημοσύνη(spatial), μουσική νοημοσύνη(musical), κιναισθητική νοημοσύνη( bodily kinaesthetic), διαπροσωπική(interpersonal), ενδοπροσωπική (intrapersonal) .Η μουσική νοημοσύνη αλληλεπιδρά και συνεργάζεται με τη γλωσσική , τη λογική-μαθηματική αλλά και τη χωρική νοημοσύνη. Σύμφωνα με το Gardner ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα στους μαθητές να αναπτύσσουν όλες τις μορφές νοημοσύνης .

 

Η μουσική  αποτελεί ένα ποικιλόμορφο σύστημα συμβόλων . Η ερευνητική μελέτη στο πεδίο αυτό, διερευνά το βαθμό στον οποίο η διαδικασία πρόσληψης και αποκωδικοποίησης αυτής της συμβολικής γλώσσας σχετίζεται με τη γνωστική διαδικασία. Η μελέτη -μέσω της εργαστηριακής παρατήρησης- της χρήσης της μουσικής ως ¨εργαλείο ¨ στη διαδικασία της μάθησης, υποστηρίζεται από τρείς σημαντικές διαπιστώσεις .Πρώτον είναι γνωστό ότι η διαδικασία της μάθησης βασίζεται στην επανάληψη γνωστικών μοτίβων. Δεύτερον, αναλύοντας τη γλώσσα της μουσικής διαπιστώνουμε ότι στην ουσία αποτελείται από ένα σύνολο ρυθμικών και μελωδικών μοτίβων .Τέλος,  γνωρίζουμε ότι η μουσική προϋπάρχει της γλωσσικής επικοινωνίας αλλά παράλληλα εμπεριέχει κοινά χαρακτηριστικά με αυτήν , όπως το τονικό ύψος, τις δυναμικές , το ρυθμό , το μοτίβο .

Η χαρτογράφηση του εγκεφάλου έχει δείξει συγκεκριμένες περιοχές που σχετίζονται άμεσα με τη μουσική .Αν οι περιοχές αυτές δεχτούν μουσικά ερεθίσματα, τότε  το νευροβιολογικό τους υλικό θα αυξηθεί και η δυνατότητα οι περιοχές αυτές να επικοινωνήσουν με άλλα κέντρα του εγκεφάλου που ελέγχουν άλλες σημαντικές λειτουργίες θα αυξηθεί δραματικά .

Πιο συγκεκριμένα, η εκμάθηση της μουσικής  μπορεί να ενισχύσει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη. Σύμφωνα με έρευνες, παιδιά ηλικίας 4-6 χρόνων που έχουν παρακολουθήσει μαθήματα μουσικής για τουλάχιστον ένα χρόνο έχουν παρουσιάσει αισθητά καλύτερα επίπεδα μνήμης σε ανάλογα τεστ , από  συνομήλικα παιδιά που δε δέχτηκαν μουσική εκπαίδευση .

Παράλληλα, η χρήση της μουσικής μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα της προσοχής. Τραγούδια , ρυθμικά ή μελωδικά μοτίβα μπορούν να τραβήξουν την προσοχή των μικρών μαθητών δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο τις κατάλληλες προϋποθέσεις για μια ομαλή μετάβαση στην εκπαιδευτική διαδικασία .

Τέλος, η μουσική μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες . Μέσα από τη μουσική ομάδα τα παιδιά μαθαίνουν να ακούν τους συμμαθητές τους, να περιμένουν τη σειρά τους , να συνεργάζονται για να παίξουν το τραγούδι ή τη μελωδία που τους αρέσει .Αυτή η ομαδική δημιουργική διαδικασία ενισχύει την αυτοεκτίμηση τους ενώ παράλληλα τους δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσουν σχέσεις, να επικοινωνήσουν λεκτικά και μη λεκτικά  να ανακαλύψουν και να διευρύνουν τις ικανότητες τους.

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη

Η αξία του παιχνιδιού στη γνωστική και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού έχει μελετηθεί από πολλούς θεωρητικούς στον τομέα της Αναπτυξιακής Ψυχολογίας .

Το παιχνίδι αποτελεί μια μοναδική διαδικασία μέσα από την οποία το παιδί μπορεί να επεξεργαστεί όλες τις πληροφορίες και τα ερεθίσματα που δέχεται από τον κόσμο των ενηλίκων . Μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι το παιδί μπορεί να κατακτήσει και να ενσωματώσει γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες ενώ παράλληλα μαθαίνει να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματα του.

 

Παιχνίδι και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη

 Μέσα από το παιχνίδι το παιδί :  

• Μαθαίνει να αναγνωρίζει και να εκφράζει τα συναισθήματα του
• Μαθαίνει να ρυθμίζει τα συναισθήματα του
• Παρουσιάζει την αντίληψη του για τον κόσμο αλλά και τα συναισθήματα που του δημιουργεί η αντίληψη αυτή
• Εξασκείται στις κοινωνικές δεξιότητες
• Διερευνά και εκφράζει την εσωτερική και εξωτερική του πραγματικότητα
• Μαθαίνει να προσφέρει και να δέχεται βοήθεια
• Αποκτά ενσυναισθητική κατανόηση για τα συναισθήματα και τις επιθυμίες των άλλων ανθρώπων
• Διευρύνει τη δημιουργικότητα και αναπτύσσει τη φαντασία του

 

Παιχνίδι και σχολικές επιδόσεις

Μέσα από το παιχνίδι το παιδί:

• Μαθαίνει να συνεργάζεται με συμμαθητές
• Μαθαίνει να δημιουργεί ένα πλάνο και να βρίσκει λύσεις για τα προβλήματα που αναδύονται κατά την υλοποίηση αυτού του πλάνου
• αποκτά υψηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης τόσο από τη θετική ανατροφοδότηση των συμμαθητών όσο και από την αίσθηση ότι ανήκει σε μια ομάδα
• καλείται να ανακαλέσει και να ανασυνθέσει προηγούμενη γνώση
• εξασκεί τη γλώσσα και τη μαθηματική σκέψη

 

 

Ο Ρόλος των γονιών

Οι γονείς που συμμετέχουν στο ελεύθερο παιχνίδι των παιδιών τους έχουν τη μοναδική ευκαιρία να δουν πώς αντιλαμβάνονται τον κόσμο τα παιδιά τους. Κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού τα παιδιά κατασκευάζουν ένα ¨σενάριο ¨ συμβατό με τις ψυχοκοινωνικές ανάγκες τους, τις γνωστικές δεξιότητες και τις  σωματικές ικανότητες  τους . Επομένως, όταν μέσα από την ενεργητική συμμετοχή των γονιών τους  βιώνουν  αποδοχή και πραγματικό ενδιαφέρον για τον ¨κόσμο ¨τους  η αυτοεκτίμηση και η εμπιστοσύνη στον εαυτό τους ενισχύεται σημαντικά .

Παράλληλα, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού ενισχύεται ο ψυχικός δεσμός γονέα-παιδιού ενώ η επικοινωνία γίνεται πιο ουσιαστική με τις δύο πλευρές να μοιράζονται δυνατά συναισθήματα ,σκέψεις και επιθυμίες.

 

Το Παιχνίδι είναι ένα θεμελιώδες δικαίωμα των παιδιών .  Οι  γονείς  θα πρέπει να δημιουργούν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για κάθε είδος παιχνιδιού ενώ είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι κάθε ερμηνεία ή έλεγχος στο « σενάριο»  που δημιουργεί το παιδί κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού αποτελούν μορφές παραβίασης της αναπτυξιακής πορείας του παιδιού. Οι γονείς θα πρέπει να παρέχουν την ασφάλεια στο παιδί να εξερευνήσει και να πειραματιστεί με  το περιβάλλον ενώ σε ένα δεύτερο επίπεδο μπορούν να κινήσουν την περιέργεια των παιδιών με παιχνίδια, βιβλία, χρώματα, πηλό, μουσικά όργανα προσκαλώντας τα να παίξουν και να εκφραστούν ελεύθερα !

 

MY FAMILY NEST
Κέντρο για την Οικογένεια
Ψυχοθεραπεία-Εκπαίδευση -Έρευνα

Αλεξάνδρα Χατζησταύρου
Επιστημονική Υπεύθυνη